Obligacje własne – po której stronie bilansu je umieścić?

Obligacje własne emitenta należy ujmować po stronie pasywów bilansu jako zobowiązania finansowe, ponieważ stanowią one dług, który przedsiębiorstwo zobowiązuje się spłacić w przyszłości [1][2][6]. Przedsiębiorstwo nie może wykazać swoich obligacji po stronie aktywów, gdyż nie jest jednocześnie swoim własnym wierzycielem [3]. Poniżej omówione zostały szczegóły klasyfikacji oraz zasady bilansowania obligacji własnych.

Czym są obligacje własne i jak wpływają na bilans?

Obligacje własne to papiery wartościowe emitowane przez przedsiębiorstwo w celu pozyskania środków finansowych. Emitent staje się pożyczkobiorcą, a posiadacz obligacji – wierzycielem [1]. Zgodnie z definicją obowiązującą w prawie bilansowym, wyemitowane przez siebie papiery dłużne zalicza się do zobowiązań finansowych przedsiębiorstwa, niezależnie od ich rodzaju czy warunków spłaty [2].

W momencie emisji obligacji pojawia się po stronie firmy nowe zobowiązanie, które musi zostać wykazane w bilansie pod odpowiednią pozycją pasywów. Obowiązek taki wynika nie tylko z zasad rachunkowości, ale i z wymogów sprawozdawczości finansowej wg ustawy o rachunkowości [1][5]. Przedsiębiorstwo zobligowane jest do zwrotu wartości nominalnej obligacji oraz zapłaty odsetek, co stanowi konkretne obciążenie finansowe [2].

Strona bilansu a klasyfikacja obligacji własnych

Prawidłowa prezentacja obligacji własnych w bilansie oznacza przypisanie ich do sekcji pasywów po stronie zobowiązań długoterminowych, jeśli termin wykupu przekracza 12 miesięcy od daty bilansowej [4]. Obowiązek taki określają przepisy o rachunkowości i wynika on z charakteru papieru wartościowego – to nie majątek, lecz źródło finansowania działalności firmy [5].

Z drugiej strony aktywa finansowe dotyczą inwestorów – to oni wykazują obligacje nabyte od innych podmiotów po stronie aktywów, a nie emitent [1][3]. Emitent nie może zaliczyć własnych obligacji do kategorii aktywów, gdyż w jego bilansie stanowią one zawsze zobowiązanie [3][5]. Pozwala to utrzymać rzetelność i przejrzystość sprawozdań finansowych.

Klasyfikacja na zobowiązania krótko- lub długoterminowe zależy od daty wymagalności wykupu. Zobowiązania z terminem wykupu powyżej roku umieszcza się w długoterminowych, natomiast pozostałe – w krótkoterminowych [4]. Na dzień sporządzenia bilansu wartość zobowiązania wycenia się najczęściej według wartości nominalnej lub po koszcie amortyzowanym zgodnie z przepisami [1][5].

Moment i zasady ujmowania obligacji własnych

Zgodnie z ustawą o rachunkowości, obligacje własne należy ująć w bilansie w momencie emisji, czyli powstania zobowiązania [5]. Nie dotyczy to momentu, gdy obligacje wracają do emitenta w drodze wykupu przed terminem, wówczas są one rozliczane jako zmniejszenie zobowiązania [1].

Wartość zobowiązania ustala się na podstawie wartości nominalnej, przy czym na jej rozliczenie wpływają takie czynniki jak dyskonto, kupon czy rodzaj obligacji (np. zerokuponowe) [2]. W praktyce oznacza to rozliczanie odsetek w czasie oraz odpowiednią prezentację wartości bieżącej zobowiązania w kolejnych okresach sprawozdawczych.

Podstawowe pojęcia związane z obligacjami w bilansie

W odniesieniu do obligacji własnych ważne są trzy pojęcia: wartość nominalna, dyskonto i kupon (oprocentowanie) [2]. Wartość nominalna wskazuje kwotę zobowiązania do zwrotu przez emitenta w dniu wykupu. Kupon to odsetki, które emitent wypłaca inwestorowi w ustalonym cyklu, a dyskonto to różnica pomiędzy ceną emisji a wartością nominalną, mająca wpływ na ostateczny koszt obsługi długu.

Niektóre obligacje emitowane są jako zerokuponowe, które nie generują bieżących wypłat odsetkowych, lecz są sprzedawane po cenie niższej od wartości nominalnej. Różnica ta stanowi dla inwestora zysk, a dla emitenta koszt rozliczany w czasie [2]. Wszystkie te parametry mają znaczenie dla właściwej ewidencji i wyceny zobowiązań w bilansie.

Wyłączenie obligacji własnych z aktywów bilansu emitenta

Emitent nie może zaliczyć własnych obligacji do aktywów, ponieważ nie występuje tutaj stosunek wierzytelności wobec samego siebie [3]. Tego typu operacja naruszałaby zasady rachunkowości i zafałszowywała wyniki finansowe, dlatego jedyną prawidłową praktyką jest prezentacja wyemitowanych obligacji po stronie pasywów [5].

Ustawowe i księgowe regulacje jednoznacznie kwalifikują zobowiązania wynikające z emisji obligacji do segmentu pasywów w bilansie. Nieprzestrzeganie tej zasady prowadzi do błędów w sprawozdaniu finansowym i może skutkować konsekwencjami prawnymi dla przedsiębiorstwa [3][5].

Szczegółowe mechanizmy księgowe i wycena

Obligacje własne emitenta wycenia się początkowo według wartości nominalnej skorygowanej o ewentualne dyskonto lub premię. Księgowanie następuje na odpowiednich kontach pasywów, np. zobowiązania długoterminowe, oraz na kontach rozliczeniowych dla wpływów środków uzyskanych z emisji [1][5].

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, późniejsza wycena zobowiązań może być dokonywana po koszcie amortyzowanym lub wartości godziwej, uwzględniając stopniowe rozliczanie dyskonta i kuponów [1][2][5]. Każde odchylenie od wartości nominalnej ujmowane jest w kosztach lub przychodach finansowych w okresie sprawozdawczym.

Podsumowanie: po której stronie bilansu umieścić obligacje własne?

Obligacje własne emitenta należy wykazać po stronie pasywów bilansu w pozycji zobowiązań finansowych – krótko lub długoterminowych w zależności od terminu wykupu [1][2][4]. Obligacje te nie mogą być ujmowane po stronie aktywów, a właściwe ich zaklasyfikowanie jest niezbędne dla rzetelności i przejrzystości sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa [3][5].

Źródła:

• [1] https://businessinsider.com.pl/poradnik-finansowy/inwestowanie/obligacje-w-bilansie-zasady-rozliczania-papierow-wartosciowych/f9nv4sp
• [2] https://biznes.wprost.pl/poradnik/przedsiebiorca/10807663/jakie-sa-zasady-rozliczania-obligacji-w-bilansie.html
• [3] https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-aktywa-i-pasywa-definicja-i-rodzaje
• [4] https://g1.infor.pl/p/_files/315000/1_sprawozdanie_finansowe__bilans_rachunek_zyskow_i_strat_zestawienie_zmian_w_funduszu_jednostki.pdf
• [5] https://www.ue.katowice.pl/fileadmin/user_upload/wydawnictwo/SE_Archiwalne/SE_33/09.pdf
• [6] https://stat.gov.pl/metainformacje/slownik-pojec/pojecia-stosowane-w-statystyce-publicznej/3278,pojecie.html
• [7] https://pep.pl/poradnik/bilans-finansowy/